Kinderen & rouwverwerking

Hoe gaan kinderen met de dood om en hoe bied je ze steun?

tastbaarheid & houvast

Hoe helpt je een kind bij het verwerken van een groot verlies en hoe gaat een kind om met 'de dood'?

Iemand moeten verliezen kan gevoelsmatig ook het verlies van houvast en grip op het leven betekenen. Het is heel belangrijk dat er ruimte is voor de onzekerheden en vragen waar een kind op zo'n moment mee komt te zitten. Eén van de essentiële behoeften van het rouwende kind is het vinden van houvast. Daarbij kan iets tastbaars dat een gevoel van 'contact' met de overledene enigszins in stand houdt, ook een rol spelen. Dat wil niet zeggen dat een kind geen 'afscheid' leert nemen, maar dat het ervaart dat het afscheid iets stoffelijks is en dat een bepaald fijn gevoel of fijne energie kan blijven bestaan.

Sterker nog: dat een kind dat gevoel zelf kan oproepen als het daar behoefte aan heeft.

 

Een ritueel of tastbaar symbool wordt betekenisvol en hel(p)end als deze bij het kind een gevoel van geborgenheid en warmte oproept. En mogelijk ook het gevoel van contact met de overledene. Voor de een is dit het maken van een gedenkplekje in huis met foto's, kaarsjes, steentjes en bloemen.

Voor een ander is dit het kiezen van een knuffel met een stukje stof van kleding van de overledene. Of het vullen van een herinneringskoffertje/kistje en deze regelmatig samen openen en doornemen. Ook zijn er kinderen die graag een 'tranenboekje' bijhouden, waarin zij schrijven en tekenen over- of naar degene die ze missen. Dit zijn maar enkele voorbeelden. Het is fijn als een kind de ruimte krijgt om samen met een volwassen/steunfiguur te zoeken naar persoonlijke rituelen en symbolen. Als kinderen zien hoe een volwassene/rolmodel zelf invulling geeft aan speciale rituelen, kan dit ook helpend zijn.

Dit brengt het kind zelf ook op ideeën en toont het voorbeeld dat het heel normaal is om houvast te zoeken en voor jezelf te creëren.

 

Een gezin dat te maken krijgt met rouwverwerking zoekt uiteraard veel steun bij elkaar. De nabestaande willen niets anders dan de kinderen zo goed mogelijk opvangen en troosten. Maar dat valt niet altijd mee wanneer men zelf met intens verdriet te maken heeft en dit probeert te verwerken.

Dan kan een 'steunfiguur' voor het kind erg belangrijk zijn. Dit kan iemand zijn die zelf niet of minder betrokken is bij het verlies en hier emotioneel afstand van kan nemen. Zo krijgt het kind alle ruimte om zich te uiten en invulling te geven aan zijn/haar behoeften. Daarnaast blijft het zeker wel belangrijk dat het kind de rouw ook kan delen met diegenen die het dichts bij staan.

Praten over 'de dood'

Een van de moeilijkste gespreksonderwerpen met kinderen is wel 'de dood'. Maar als een kind met dit verlies te maken krijgt is het onvermijdelijk.

Hoe praat je met kinderen over de dood? Dat voel je waarschijnlijk ergens wel aan, omdat je jouw eigen kind het best kent. Ik wil hier slechts wat zaken onder de aandacht brengen die zo'n gesprek wellicht ten goede komen.

 

Kinderen die geconfronteerd worden met het overlijden van een dierbare, zullen met vragen zitten als: waarom iemand dood is gegaan, waar die nu dan is, wanneer anderen doodgaan en of hij of zij zelf ook eens dood gaat...

Moeilijke en ook pijnlijke vragen. Je kunt en hoeft ze het antwoord niet altijd 'te kunnen geven', al voelt dat misschien wel zo. Benoem gerust het mysterie hiervan en filosofeer er samen over. Het is prima om te benoemen dat er verschillende overtuigingen over bestaan, maar dat iedereen daar een eigen gevoel/idee bij mag hebben. Ook zeer jonge kinderen hebben mogelijk al eigen beelden bij dit onderwerp en niets is raar of 'bestaat niet'.

Als je merkt dat je kind sterk behoefte heeft aan een vaste overtuiging, ga er dan gerust in mee en laat het voor wat het is. 

Als een kind er houvast aan heeft, dan mag het zo zijn. Zegt een kind bijvoorbeeld dat papa of mama 'een ster in de lucht' is, dan is dat zo.

Het geeft veel rust en ergens ook steun als je daarin mee kunt gaan.

 

Het kan ook zomaar gebeuren dat je midden in een intens gesprek zit en je kind plotseling over iets heel anders begint te praten of iets wil gaan doen. Vooral bij jongere kinderen komt dit veel voor. Er is niets mis mee. Het kan zijn dat er gewoon even genoeg over gesproken is en dat de behoefte om te spelen of ontspannen even veel groter is. Tijdens het spelen verwerken kinderen dan ook heel veel. Laat het dus gerust gaan en probeer het gesprek niet verder af te dwingen.

Heb je het gevoel dat je kind wel over het verlies wil praten maar niet weet hoe erover te beginnen of het te beladen vindt?

 

Afhankelijk van je gevoel hierover kan je het even laten rusten of toch proberen te bespreken. Mogelijk kun je er iets vanuit je zelf over zeggen. Bijvoorbeeld: 'Vandaag moet ik veel aan ... denken'. Of een mooie tekst onder de aandacht brengen over het onderwerp. Zit een kind echt helemaal 'op slot', dan kan externe begeleiding uitkomst bieden.

Betekenisvolle rituelen

Het is eerder al even genoemd; rituelen geven enorm veel steun en houvast als een kind hier bepaalde betekenis aan kan geven. Voor ieder kind kan de invulling van die rituelen weer anders zijn. Hoe meer deze rituelen bestaan uit ideeën van het kind zelf, hoe meer betekenis en effect ze zullen hebben.

Hier geef ik graag wat suggesties, die dan ook zeer geschikt zijn om geheel naar eigen idee aan te passen.

 

Een eigen gedenkplekje in huis

Een speciaal ingericht plekje op een bewust gekozen plek in het huis. Bij voorkeur zoveel mogelijk ingericht door het kind zelf, met spullen die van betekenis zijn en 'goed voelen' voor het kind m.b.t. degene die gemist wordt. Het kan zijn dat er behoefte is om het plekje naar verloop van tijd aan te passen, maar het belangrijkste is dat het een plek is zeer binnen bereik, waar het kind altijd even naartoe kan gaan als het de behoefte heeft. Het is een tastbare en bereikbare plek waar iets van de overledene te vinden is. Zo'n plek kan mooi, maar mogelijk ook te confronterend zijn. Het is wenselijk om vooral niets af te dwingen.

 

Een herinneringsdoosje

Een kistje, doosje of koffertje met allerlei spullen die een waardevolle herinnering aan degene die gemist wordt, symboliseren of representeren.

Kinderen kunnen de tijd nemen om dit doosje te vullen en op deze manier ook bezig zijn met de verwerking. Zodra ze de behoefte voelen, kunnen ze het tevoorschijn halen en er weer eens naar kijken of het weer eens verder aanvullen. Op het moment dat een gedenkplekje (nog) te confronterend is, kan dit doosje uitkomst bieden, omdat het ook opgeborgen kan worden als de confrontatie te moeilijk is.

 

Een troostknuffel

Een troostknuffel kan in dit geval een speciale knuffel zijn die iets draagt van degene die gemist wordt. Dit kan een parfum, sjaaltje of iets anders zijn, waardoor het kind het gevoel kan hebben iets vast te kunnen houden dat met diegene te maken heeft en wat een gevoel van troost en rust geeft.

Het fijne aan zo'n knuffel is dat deze ook mee naar bed kan als een kind gaat slapen.

 

Een tranenboekje

Een boekje waarin geschreven, getekend, geknipt en geplakt kan worden rondom alles dat loskomt tijdens de verwerking van het verlies. Ook gedichtjes, artikelen, citaten en collages kunnen hierin bijvoorbeeld worden verzameld. Vooral als erover praten heel zwaar valt, kan er op deze manier toch uiting zijn. Een kind kan zich bovendien even terugtrekken en ongestoord bezig zijn met dit boekje, op een eigen rustige plek. 

 

Een brief naar de hemel

Een tastbare manier om alles kwijt te kunnen wat je aan degene die je mist wilt vertellen. Voor kinderen die graag schrijven een fijne manier om zich te uiten. Deze brief kan ook onderdeel van een bepaald ritueel zijn; een speciale plek krijgen in een boekje, op een gedenkplekje, met een wensballon de lucht in of in een fles de zee in. Wat wil het kind met de brief doen? Je kunt samen bespreken wat er allemaal mee zou kunnen, kinderen weten het zelf uiteindelijk heel goed.

 

Dit zijn slechts enkele suggesties en zoals eerder gesteld verwerkt ieder kind een verlies op een eigen manier. Als ouder of begeleider kun je kinderen vooral de ruimte en mogelijkheden geven hiertoe. Dat is het belangrijkste.

In de eerste plaats is er vooral ruimte nodig om het verdriet 'te laten zijn'. De rituelen zijn er dan ook juist niet om dit tegen te gaan. Ze zijn er vooral om een veilige ruimte te creëren waarbinnen het verdriet kan bestaan, naast een gevoel van geborgenheid en houvast.

Mijn kind is in de rouw. Hoe help ik mijn kind met rouwen? Verliesbegeleiding voor kinderen. Hoe help ik mijn kind de dood te verwerken? Hoe gaan kinderen om met de dood?

Wil je weten of ik iets voor jouw kind kan betekenen? Neem vrijblijvend contact op.


Lieve Maan

Bezoekadres: 

Dé Plek Haarlem,

Waarderweg 19, Haarlem

E: silvana@lievemaan.nl

 T: 0651112404, KVK: 69623198

Volg Lieve Maan ook op Social Media!

HSP, Lieve Maan op instagram
Hooggevoeligheid. Lieve Maan op Facebook
Hoogsensitief kind. Lieve Maan op Pinterest.
Hooggevoelig kind. Lieve Maan op YouTube.


Lieve Maan is aangesloten bij: Vind een Therapeut.nl